Տարածաշրջանը մտնում է բարձր անկայունության փուլ. Հենրիխ Դանիելյան
ՀՀԿ ԵԿ ղեկավար Հենրիխ Դանիելյանն իր ֆեյսբուքյան էջում գրել է.
«Մերձավոր Արևելքում ընթացող ռազմաքաղաքական գործընթացները վկայում են, որ տարածաշրջանը շարունակում է մնալ միջազգային անվտանգության համակարգի ամենազգայուն և անկայուն կենտրոններից մեկը։ Աշխարհաքաղաքական դիմակայության խորացման պայմաններում նույնիսկ սահմանափակ ռազմական բախումը կարող է վերաճել լայնածավալ տարածաշրջանային ճգնաժամի՝ էական ազդեցություն ունենալով համաշխարհային էներգետիկ շուկաների, միջազգային առևտրի և գլոբալ անվտանգության վրա։
Եթե Միացյալ Նահանգները որոշի ընդլայնել Իրանի նկատմամբ ռազմական ճնշման շրջանակը՝ թիրախավորելով երկրի կենսական նշանակության ենթակառուցվածքները, մասնավորապես՝ էլեկտրաէներգետիկ համակարգը, ապա հակամարտությունը կարող է անցնել ռազմավարական էսկալացիայի նոր փուլ։ Նման զարգացումը, ամենայն հավանականությամբ, կստիպի Թեհրանին վերանայել իր պատասխան գործողությունների տրամաբանությունը և կիրառել ոչ միայն ուղղակի ռազմական, այլև բազմաշերտ ասիմետրիկ զսպման մեխանիզմներ։
Այս համատեքստում առանձնահատուկ ռազմավարական նշանակություն ունեն Հորմուզի և Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցները, որոնք համաշխարհային ծովային առևտրի և էներգակիրների փոխադրման կարևորագույն հաղորդուղիներից են։ Եթե Հորմուզի նեղուցում Իրանի գործողություններին զուգահեռ հութիները փորձեն սահմանափակել կամ խաթարել Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցով նավագնացությունը, ապա դա կարող է հանգեցնել գլոբալ մատակարարման շղթաների խափանման, ծովային ապահովագրության սակագների կտրուկ աճի, բեռնափոխադրումների թանկացման և նավթի ու հեղուկ բնական գազի միջազգային գների զգալի բարձրացման։ Այդպիսի սցենարը կունենա ոչ միայն տարածաշրջանային, այլև համաշխարհային տնտեսական հետևանքներ։
Ռազմավարական տեսանկյունից ոչ պակաս կարևոր է նաև սիրիական ուղղությունը։ Վերջին շաբաթներին հրապարակվող տեղեկատվությունն ու քաղաքական զարգացումները որոշ փորձագիտական շրջանակներում գնահատվում են որպես «Հեզբոլլահի» դեմ հնարավոր գործողությունների տեղեկատվական և քաղաքական նախապատրաստման նախանշաններ։ Միաժամանակ, ներկայումս չկան հրապարակայնորեն հաստատված փաստեր, որոնք թույլ կտան պնդել, որ Սիրիայի ներկայիս ղեկավարությունն արդեն կայացրել է ռազմական գործողություն սկսելու որոշում։ Հետևաբար, խոսքը վերաբերում է բացառապես հնարավոր սցենարների վերլուծությանը։
Եթե, այնուամենայնիվ, Սիրիան ներգրավվի «Հեզբոլլահի» դեմ լայնածավալ ռազմական գործողություններում, ապա Իրանը, ամենայն հավանականությամբ, կձգտի կանխել տարածաշրջանային ուժերի ռազմավարական հավասարակշռության փոփոխությունը՝ օգտագործելով իր ամբողջ ռազմաքաղաքական ներուժը։ Այդ աջակցությունը կարող է ներառել հետախուզական տեղեկատվության տրամադրում, սպառազինության և ռազմական տեխնիկայի մատակարարում, ռազմական խորհրդատվություն, նյութատեխնիկական և ֆինանսական աջակցություն, ինչպես նաև դաշնակից ուժերի գործողությունների համակարգում։
Չի կարելի նաև ամբողջությամբ բացառել, որ նման զարգացումները կստեղծեն նոր ռազմավարական հաշվարկներ Ռուսաստանի համար։ Մոսկվան շարունակում է Սիրիան դիտարկել որպես Մերձավոր Արևելքում իր անվտանգային և աշխարհաքաղաքական շահերի կարևոր ուղղություններից մեկը։ Այդ պատճառով որոշ վերլուծաբաններ չեն բացառում, որ իրավիճակի կտրուկ սրման դեպքում Ռուսաստանն ու Իրանը կարող են քննարկել Սիրիայում իրենց շահերի պաշտպանության տարբեր մեխանիզմներ, այդ թվում՝ Բաշար ալ-Ասադի կողմնակիցներին տարբեր ձևաչափերով աջակցելու հնարավորությունը։ Սակայն նման սցենարները ներկայումս մնում են բացառապես վերլուծական գնահատականների մակարդակում և կախված են բազմաթիվ քաղաքական, ռազմական և դիվանագիտական գործոններից։
Հատուկ ուշադրության են արժանի նաև ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի վերջին հայտարարությունները։ Վենսը համարվում է ամերիկյան վարչակազմի ամենաազդեցիկ քաղաքական գործիչներից մեկը, և նրա հրապարակային գնահատականները հաճախ ընկալվում են որպես Վաշինգտոնի ռազմավարական մտածողության կարևոր ցուցիչ։ Իսրայելի քաղաքականության վերաբերյալ նրա քննադատական հայտարարությունները և ԱՄՆ ներգրավվածության սահմանների վերաբերյալ հնչեցրած դիրքորոշումները վկայում են, որ ամերիկյան քաղաքական վերնախավում շարունակվում են լուրջ քննարկումները Մերձավոր Արևելքում Միացյալ Նահանգների հետագա դերակատարման շուրջ։ Մի շարք վերլուծաբանների գնահատմամբ՝ Վենսի ուղերձների հիմնական գաղափարն այն է, որ Միացյալ Նահանգները չպետք է ներգրավվի նոր լայնածավալ տարածաշրջանային պատերազմի մեջ՝ իր ռազմական, տնտեսական և ֆինանսական ռեսուրսները ծառայեցնելով այլ պետությունների ռազմավարական նպատակներին։ Այդ մոտեցումը կարող է վկայել Վաշինգտոնում ձևավորվող ավելի պրագմատիկ արտաքին քաղաքական մտածողության մասին։
Ընդհանուր առմամբ, Մերձավոր Արևելքում ձևավորվող ռազմաքաղաքական իրավիճակը վկայում է, որ տարածաշրջանը մտնում է բարձր անկայունության փուլ։ Եթե կողմերին չհաջողվի կանխել էսկալացիայի հետագա խորացումը, ապա տեղային հակամարտությունները կարող են վերաճել լայնամասշտաբ աշխարհաքաղաքական դիմակայության՝ լուրջ ազդեցություն ունենալով համաշխարհային տնտեսության, էներգետիկ անվտանգության, միջազգային առևտրի և միջազգային հարաբերությունների ամբողջ ճարտարապետության վրա»:
Աղբյուր՝ AntiFake.am
